shutterstock_49695394Pierwotna choroba zwyrodnieniowa stawów, postać częstsza od wtór­nej, to powolny, postępujący proces, który na ogół wywołuje objawy po 45. roku życia, atakując najpierw najbardziej obciążone stawy ko­lan i bioder, jak również dolną część pleców, szyję, stawy paluchów i palców. Zapoczątkowanie tej choroby może nastąpić z dwóch powo­dów: gdy nadmierna masa obciąża zdrową tkankę (chrząstkę i kości podchrzęstne) lub kiedy normalny ciężar jest przenoszony na stawy mniej wytrzymałe od tych największych. Dokładnej przyczyny choro­by zwyrodnieniowej w postaci pierwotnej nie ustalono, jednak wystą­pienie takiego schorzenia w rodzinie oraz otyłość to niezaprzeczalne czynniki ryzyka.

Słynne Studium Chorób Serca Framingham. które rozpoczęło się w roku 1948 i trwa nadal, miało za zadanie identyfikację przyczyn cho­rób serca w dużej grupie ludzi na przestrzeni dekad. Częścią badań by­ło też określenie podstaw zwyrodnieniowej choroby stawów. Wtedy odkryto ścisłą zależność między tą chorobą a otyłością. Badania wyka­zały, że ludzie otyli są znacznie bardziej zagrożeni w porównaniu do ich szczupłych kolegów7. Fakty są nieubłagane! Kolana i biodra, naj­bardziej obciążone masą ciała, odpierają nacisk od 2.5 do 10 razy prze­kraczający tę masę. To oznacza, że jeśli ktoś waży 100 kilogramów, niektóre stawy są obciążane masą tony, podczas chodzenia, biegania, gry w tenisa, czy po prostu nadwerężenia stawów. Mówiąc wprost, ob­ciążenie stawów może się stać bardzo trudne do zniesienia, gdy ciało waży zbyt wiele. Badacze odkryli, że kobiety w średnim wieku mogą same znacznie zmniejszyć ryzyko zachorowania, tracąc zbędne kilo­gramy.

Naukowcy wiedzą też od lat, że artretyzm często występuje rodzinnie, co wskazuje na czynnik genetyczny tej choroby. Przykła­dem może być badanie przeprowadzone w 2000 roku, które dowiod­ło, że jeśli dana osoba doświadcza ciężkiej postaci zwyrodnieniowej choroby biodra, któreś z jej rodzeństwa również zachoruje.

Wtórna postać zwyrodnieniowej choroby stawów różni się znacznie od pierwotnej. Wtórna oznacza, że choroba rozwija się wskutek wcześ­niejszej dolegliwości. W miarę zdobywania wiedzy na ten temat leka­rze stwierdzili, że część pacjentów ze zdiagnozowaną pierwotną posta­cią choroby rzeczywiście cierpi na jej postać wtórną. Możliwe, że w przyszłości każdy przypadek będzie opisywany oddzielnie, z uwzględnieniem wielu wydarzeń i czynników mogących wpływać na rozwój choroby.

Wtórna postać zwyrodnieniowej choroby stawów często występuje przed 45. rokiem życia i ma na ogół jednoznacznie określoną przyczy­nę, taką jak poważny uraz w obrębie któregoś stawu, zakażenie tkanki stawowej, zaburzenia metaboliczne (zmniejszona przyswajalność wap­nia lub żelaza, choroby tarczycy lub długotrwałe przyjmowanie niektó­rych leków) czy też operacja chirurgiczna stawu.

Urazy wydają się być najpoważniejszym sprawcą artretyzmu w posta­ci wtórnej, szczególnie u osób młodszych. Mogą być ostre (nagłe, rozleg­łe uszkodzenia) lub przewlekłe (nawracające w czasie). Urazy przewle­kłe kumulują i nasilają zniszczenia tkanki stawowej, drążą tkankę niczym kropla skałę. Poszczególne epizody bólu nie muszą być bardzo silne, ale po dłuższym czasie tkanka może odmówić posłuszeństwa. Czę­sto zdarzają się przewlekłe uszkodzenia stawu niestabilnego, na przykład wskutek wcześniejszego zerwania więzadła połączonego z tym stawem.

Powtarzające się przeciążanie stawów jest inną przyczyną przewle­kłych urazów tkanki chrzęstnej. Znaczne, powtarzające się obciążenie stawu powoduje jego powolne uszkadzanie. Miotacz piłki w baseballu, rzucający piłkę setki tysięcy razy, operator młota pneumatycznego, przejmujący drżenia młota na swoje ramiona przez całe lata, czy balet- nica, stająca na czubkach palców nóg — wszyscy oni są przykładami powtarzającego się przeciążenia stawów. Z czasem, ruchy stawów pod znacznym obciążeniem powodują uszkodzenie chrząstki i kości pod- chrzęstnej i ostatecznie – wtórną postać zwyrodnieniowej choroby sta­wów. Powtarzające się przeciążenie stawów jest podstawową przyczy­ną tej postaci choroby. Szczególnie dotyczy stawów używanych nie do końca w sposób, do którego zostały stworzone.