centercropPo miesiącach i latach niedostrzegalnego niszczenia stawów u cho­rych rozpoczynają się objawy inne niż ograniczenie elastyczności. Głównymi z nich są: ból, sztywność, trzeszczący dźwięk przy poru­szaniu, powiększenie i zniekształcenie chorego stawu lub kilku stawów. Stan zapalny pojawia się zazwyczaj w zaawansowanych sta­diach choroby.

Ból. Głównym objawem zwyrodnieniowej choroby stawów jest ból – od postaci łagodnych aż do bardzo dotkliwego. Na ogół zaczyna się niezbyt mocno w stawie, i to tylko po jego przeciążeniu; po odpoczynku często przemija. Tkanka chrzestna nie ma żadnych tkanek nerwowych, więc jej zniszczenia aż do zaawansowanego stadium choroby są nieodczuwalne. Sytuacja radykalnie się zmienia, gdy na ucisk i tarcie są wystawiane fragmenty kości. Kości mają zakończe­nia nerwowe – a właściwie całe ich mnóstwo – podobnie jak inne struktury samego stawu oraz te do niego przyległe. Ból może mieć wiele źródeł, także w przyczepach mięśni, ścięgien i więzadeł, jego przyczyną bywa też stan zapalny wokół torebki stawowej. Gdy cho­roba się rozwinie, silny ból zagraża w każdym momencie, nawet jeśli staw jest w niewielkim ruchu. W końcu staw boli nawet w czasie odpoczynku, bez ruchu i obciążenia. W ciężkich przypadkach ból nie pozwala usnąć, czyniąc życie chorej osoby naprawdę godnym współ­czucia.

Sztywność. Zwyrodnieniowa choroba stawów powoduje ich sztyw­ność, szczególnie w ciągu kilku porannych minut, tuż po przebudzeniu. Chore stawy potrafią się też niekiedy „zablokować” po długim bezru­chu, na przykład po wielogodzinnej jeździe samochodem lub dłuższym seansie filmowym. We wczesnych stadiach choroby sztywności tej można stosunkowo szybko się pozbyć. Choroba jednak posuwa się da­lej, powodując trwałe ograniczenie zdolności ruchu stawów, których nie da się zniwelować nawet przez ciągłe ćwiczenia. Sztywność sta­wów, nawet znaczna, nie zawsze jest związana z bólem. Dlatego nie można dać się zwieść przekonaniu, że brak bólu wyklucza chorobę sta­wów. Jeśli zauważymy, że staliśmy się trochę bardziej sztywni, coraz trudniej nam się schylić po coś leżącego na podłodze, powinniśmy wziąć pod uwagę zwyrodnieniową chorobę stawów jako jedną z moż­liwych przyczyn takiego stanu.

Trzeszczenie stawów. Trzeszczący dźwięk wydobywający się ze sta­wu podczas ruchu (najczęściej dotyczy to stawów kolanowych, znacz­nie rzadziej biodrowych) na ogół wskazuje, że tkanka chrzęstna jest porowata lub popękana (zdrowa, gładka chrząstka nie wydaje żadnych dźwięków). Mimo nieprzyjemnego dźwięku, trzeszczące stawy na ogół nie bolą, aż do czasu, w którym dojdzie do uszkodzenia kości lub stanu zapalnego. Dźwięk trzeszczenia w stawach narasta wraz z roz­wojem choroby. Można to stwierdzić, gdy poszczególne części stawu trą o siebie podczas ruchu lub badania lekarskiego. Co gorsza, chore­mu tak strzela w kolanach, że słychać to dokładnie w całym pomieszczeniu.

Zniekształcenie, powiększenie i stan zapalny stawów. Gdy tkanka chrzęstna ulega zwyrodnieniu, jej zdolność do przenoszenia obciążeń maleje. Organizm w takiej sytuacji próbuje zrekompensować straty, nadbudowując kość stawu. To może prowadzić do znacznego powięk­szenia się stawu lub do powstania tak zwanych ostróg. Ostrogi mogą uciskać na powierzchnię stawu, powodując dodatkowy ból i zaognie­nie. Jeśli pojawią się w stawach palców, mogą przyjąć postać tak zwa­nych guzków Heberdena lub guzków Boucharda. Guzki Heberdena występują w stawach palców najbliższych opuszkom, a guzki Bouchar­da powodują powiększenie środkowych stawów palców. Jedne i drugie występują częściej u kobiet. Określane są czasem jako dziedziczna po­stać zwyrodnieniowej choroby stawów, ponieważ często się zdarza u członków tej samej rodziny.

Inne objawy. Zwyrodnieniowa choroba stawów może powodować powstawanie cyst w kościach, znaczny przerost kości, skrzywienie nóg oraz odkształcenie kolan. Nadmiar płynu stawowego w torebce stawo­wej również może przysparzać problemów. Lekarz musi niekiedy od­ciągać nawet do 100 mililitrów tego płynu – prawie pół szklanki) z jed­nego chorego stawu.

Mimo iż zwyrodnieniowa choroba stawów może zaatakować do­wolne z nich, jej „ulubionymi” celami są: stawy palców, stawy obcią­żone masą ciała, takie jak kolana i biodra, szyja, dolna część kręgo­słupa oraz niektóre stawy stóp. Na ogół ograniczenie sprawności wynika ze zmian w stawach biodrowych i kolanowych, ponieważ uszkodzenie tych części ciała szczególnie utrudnia swobodne poru­szanie się.

Choroba zwyrodnieniowa może ujawnić się w jednym lub w kilku stawach naraz, bez określonego porządku. Na ogół jednak nie atakuje symetrycznie, to znaczy nie w obu biodrach lub w obu kolanach jedno­cześnie, przynajmniej nie w pierwszej fazie. Jeśli u danej osoby wystą­pi zwyrodnienie jednego stawu biodrowego lub kolanowego, odrucho­wo będzie ona przenosić ciężar ciała na drugie biodro lub drugie kolano. To może przyśpieszyć uszkodzenie tkanki chrzęstnej w przeciążonych stawach i doprowadzić do zmian zwyrodnieniowych po drugiej stronie ciała.